İdealizm ve Materyalizm karşıtlığı

Plütoncu

☆☆☆☆☆
Denetmen
Mesajlar
2,721
Çözümler
1
Tepki puanı
3,421
Düşünce
Ateist
İdealizm nedir?
İdealizm varlığı düşünceye indirgeyen bir düşünce biçimidir. İdealizme göre madde gerçek değildir, zihinden öteye gidemez. Varlığın birince ögesinin idea olduğunu savunurlar. Bu sebeple düşüncemizin dışında herhangi bir gerçeklikten bahsetmek mümkün değildir.
İdealistler, varlıklar arasındaki soyut ilişkilerin duyularla algılanan nesnelerden daha gerçek olduğunu ve insanların var olan her şeyi düşünsel bağlamda, idealar aracılığıyla ve idealar olarak bildiğini savunurlar.

Bu anlayışın temelleri Platon'un "idealar teorisi" kavramı ile atılmıştır.
İdealar kuramı her ne kadar da en genel anlamda zihinde oluşan ve belirli anlayış formlarına dönüşen, bugün 'duyumsanamaz' görüşünü koruyan algılamalar dizisi olsa da idealar daha çok basitçe, yaşantımızın, bellekteki akışının kendimiz tarafından ve tarafımızdan olmayan bir dizi denetim mekanizmalarının oluşturduğu bir çeşit sayısal kolajlar dizisidir.

İdealistler; doğadaki şeyleri ya da nesneleri, her şeyin özünü oluşturan tek bir gücün ya da enerjinin geçici görünümleri olarak görür; varlığın tüm görünüşlerinde tek bir anlamın yattığını düşünür; varoluşu tek bir birlik olarak algılar; aklın sağladıklarının dışında gerçekliğe ulaşmanın olanaksız olduğunu öne sürer; gerçekliği "idea" olarak belirleyip maddeyi bunun bir yansıması sayar. İdealizm, metafiziği içinde barındırır.

İdealizm sürekli duyduğumuz "Bu masanın gerçek olduğunu bana kanıtlayabilir misin?" cümlesinin altında yatan anlayıştır. İdealistlere göre masanın gerçek olduğunu kanıtlayamayız çünkü duyular yanıltıcıdır. Bu konuda hakkında şu söz meşhurdur:
"Dünyayı duyumlarım aracılığıyla yorumlarım. Bu nedenle, var olduğunu bildiğim tek şey duyu izlenimlerimdir. Örneğin bu elmanın var olduğunu söyleyebilir miyim? Hayır. Tüm söyleyebileceğim onu gördüğüm, hissettiğim, kokladığım, tattığımdır. Bu bakımdan, gerçekte bir maddi dünyanın var olduğunu hiçbir surette söyleyemem."

Materyalizm nedir?
Materyalizm,
varlığın yapısı hakkında belli bir tavrı yansıtan bir görüştür. Materyalist filozoflara göre var olan her şey, bize başka türlü görünse bile ya madde ya da maddi bir şeydir.
Madde tek gerçektir, duyular yoluyla algıladığımız dünya bizim için tek gerçektir. Maddeler zihnimizin dışında da vardır. Ayrıca materyalizmde metafizik kavramları yer almadığı için tanrıya da ihtiyaç yoktur.

Buna göre madde, bizden bağımsız ve öncesiz olarak vardır. Var olmak için de düşünceye (ide) muhtaç değildir. Tersine düşünce var olmak için maddeye muhtaçtır. Bir başka anlatımla madde olmadan düşünce var olamaz.

Gerçekten de gerçekte görülebilen, dokunulabilen, ölçülebilen ve maddi denilen şeyler vardır. Öte yandan fikirler, duygular, istekler, anılar vb. ne görülebilen ne dokunulabilen ve ne de ölçülebilen, ama ötekilerden daha az var olmayan şeyler de vardır: bunların maddi olmadıklarını anlatmak için düşüncel (ideal) oldukları söylenir.

Burada hemen Materyalizm-İdealizm karşıtlığına gireyim.
Yukarıdaki örnek üstünden gidelim.
Materyalist bir kişi, elmayı elinde aldığında onu duyularıyla algılıyorsa bu onun için gerçektir ve maddedir, zihninden bağımsızdır. İdealizmin tam zıttıdır.

İdealizmde madde var olmak için zihnimize muhtaçtır. Ancak Materyalizmde bu durum tam tersine işler. İki felsefi görüşün doğayı anlama ve algılama, yorumlama biçimleri çok farklıdır. İdealizm ortaçağda kilisenin de işine yaramış olan bir görüştür. Ancak Materyalizm tanrıya ihtiyaç duymaz, bu da tüm dinleri çöpe atar. Bu konularda yine İdealizm ve Materyalizm tam zıttır.

Peki sizce hangi felsefi akım daha mantıklı?


Kaynaklar:
 

mad hatter

☆☆☆
Deneyimli
Mesajlar
1,037
Tepki puanı
742
Düşünce
Bağımsız
İdealizm varlığı düşünceye indirgeyen bir düşünce biçimidir. İdealizme göre madde gerçek değildir, zihinden öteye gidemez. Varlığın birince ögesinin idea olduğunu savunurlar. Bu sebeple düşüncemizin dışında herhangi bir gerçeklikten bahsetmek mümkün değildir.
Bu Berkeley idealizmi yalnız. Platonizm "madde gerçek değildir" derken sadece duyuların geçiciliğini ve ruhun kalıcılığını kasteder. Platon dualisttir, yani maddeyi reddetmiyor, atomun varlığını kabul ediyor ve atomların matematiksel geometrik vb kaideler üzere biçimleri oluşturduklarını öne sürüyor. İdea Platon terminolojisinde "düşünce" değil, "öz-nitelik" demektir.
 

Kant

Deneyimli
Mesajlar
614
Tepki puanı
368
Düşünce
Ateist
Berkeley in idealizmine Kant eleştirisi diye bir başlık açmıştım. https://antidogmatik.com/konular/berkeleye-kanttan-cevap.5636/ Dileyen buraya bakarak öznel idealizm eleştirisine bakabilir.

Nesnel idealizmi mantıksız bulmam ise çok çok özetle bilimsel bir bakış açısıyla hayata bakmam ve benim için dış dünyadaki bilgi kaynağının bilim olması.
 
Moderatör tarafından düzenlendi:

Kant

Deneyimli
Mesajlar
614
Tepki puanı
368
Düşünce
Ateist
Bu Berkeley idealizmi yalnız. Platonizm "madde gerçek değildir" derken sadece duyuların geçiciliğini ve ruhun kalıcılığını kasteder. Platon dualisttir, yani maddeyi reddetmiyor, atomun varlığını kabul ediyor ve atomların matematiksel geometrik vb kaideler üzere biçimleri oluşturduklarını öne sürüyor. İdea Platon terminolojisinde "düşünce" değil, "öz-nitelik" demektir.
Platon un dualist olduğunu ilk defa duydum. Aristoteles ile karıştırmış olabilirsin?
 

mad hatter

☆☆☆
Deneyimli
Mesajlar
1,037
Tepki puanı
742
Düşünce
Bağımsız
Platon un dualist olduğunu ilk defa duydum. Aristoteles ile karıştırmış olabilirsin?
Platon'un dualist olduğunu ilk defa duydu isen okuduğun kitaplar sıkıntılıdır muhtemelen. Platon dualizm diye google edersen makaleler bulursun, ya da direkt diyalogları oku. Aristo'nun çözümüne dualist denebilir mi, belki, bir ölçüde, ama Platon'unkinden epey farklı.
 

Knightwalker

☆☆☆☆
Deneyimli
Mesajlar
4,726
Tepki puanı
1,181
Düşünce
Tarihselci
Bu Berkeley idealizmi yalnız. Platonizm "madde gerçek değildir" derken sadece duyuların geçiciliğini ve ruhun kalıcılığını kasteder. Platon dualisttir, yani maddeyi reddetmiyor, atomun varlığını kabul ediyor ve atomların matematiksel geometrik vb kaideler üzere biçimleri oluşturduklarını öne sürüyor. İdea Platon terminolojisinde "düşünce" değil, "öz-nitelik" demektir.
Nesnel İdealizm de maddeyi reddetmiyor.
 

mad hatter

☆☆☆
Deneyimli
Mesajlar
1,037
Tepki puanı
742
Düşünce
Bağımsız
Nesnel idealizmi mantıksız bulmam ise çok çok özetle bilimsel bir bakış açısıyla hayata bakmam ve benim için dış dünyadaki bilgi kaynağının bilim olması.
Nesnel idealizm direkt realizm zaten, yani bilimin yanlışlanabilirlik ilkesiyle zıtlaşan bir doğası yok. Bir de idealizmi " mantıksız " bulamazsın çünkü mantıkçı gelenek zaten idealizmin ortaya çıkardığı ve savunduğu bişey. Mesela Hegel Mantık Bilimi kitabında nihai gerçeğin rasyonel olan olduğunu ifade eder. Bilim ise mantıkçı değil ampiristtir artık, yani gözlemsiz yargıda bulunmaz, dolayısıyla sürekli kendini güncelleyen teoriyi bilinenle sınırlandırır, yani, ideolog bilimistleri saymazsak hakiki bilimin ontolojik söylem üretmekten kaçındığını söyleyebiliriz.
 

DemoKratos

Vl ☆☆☆☆☆
Genel Kurul Üyesi
Mesajlar
9,066
Çözümler
1
Tepki puanı
6,045
Düşünce
Ateist
Felsefeye adımını ilk attığında karşına çıkan ilk yol ayrımı budur. Materyalizmi seçmezsen yolun bataklıklara sarar.

Materyalizmi seçtiğinde ikinci bir yol ayrımına gelirsin: Determinizm - indeterminizm. İndeterminizmi seçersen yine bataklıklara saplanırsın.

Determinizmi seçtiğinde yol ayrımından çok, bir bilinç düzeyi konusu vardır. Klasik determinizmde kalırsan gelişmenin önünü kaparsın. Modern determinizme geçebilirsen yolun açık olur.
 

Kant

Deneyimli
Mesajlar
614
Tepki puanı
368
Düşünce
Ateist
Nesnel idealizm direkt realizm zaten, yani bilimin yanlışlanabilirlik ilkesiyle zıtlaşan bir doğası yok. Bir de idealizmi " mantıksız " bulamazsın çünkü mantıkçı gelenek zaten idealizmin ortaya çıkardığı ve savunduğu bişey. Mesela Hegel Mantık Bilimi kitabında nihai gerçeğin rasyonel olan olduğunu ifade eder.
Yani mantığın üstünlüğünü savunursak ya idealist ya da pozitivist olacağız öyle mi?

Daha doğrusu ya idealist ya da mantıkçı pozitivist mi olacağız?
 

Knightwalker

☆☆☆☆
Deneyimli
Mesajlar
4,726
Tepki puanı
1,181
Düşünce
Tarihselci
Nesnel idealizm direkt realizm zaten, yani bilimin yanlışlanabilirlik ilkesiyle zıtlaşan bir doğası yok. Bir de idealizmi " mantıksız " bulamazsın çünkü mantıkçı gelenek zaten idealizmin ortaya çıkardığı ve savunduğu bişey. Mesela Hegel Mantık Bilimi kitabında nihai gerçeğin rasyonel olan olduğunu ifade eder. Bilim ise mantıkçı değil ampiristtir artık, yani gözlemsiz yargıda bulunmaz, dolayısıyla sürekli kendini güncelleyen teoriyi bilinenle sınırlandırır, yani, ideolog bilimistleri saymazsak hakiki bilimin ontolojik söylem üretmekten kaçındığını söyleyebiliriz.
Üstad doğru söylüyor olabilirsin fakay benim karşı çıktığım bu filozof abilerin tanrıyı ispatlamak adına koyduğu akıl dışı tezler. Descartes dualizmi bunu çok iyi özetlemiş ve noktayı koymuş.
 

Plütoncu

☆☆☆☆☆
Denetmen
Mesajlar
2,721
Çözümler
1
Tepki puanı
3,421
Düşünce
Ateist
Descartes dualizmi bunu çok iyi özetlemiş ve noktayı koymuş.
Aslına bakarsan Descartes'ın tanrı hakkında kurmuş olduğu felsefe eleştirilir.
Ki zaten kendisinin felsefesi biraz Septik tabanlıdır, düalist evet ama tanrıyı kanıtlamak için başvurduğu yolları genelde eleştiriyorlar.
 

Kant

Deneyimli
Mesajlar
614
Tepki puanı
368
Düşünce
Ateist
Aslına bakarsan Descartes'ın tanrı hakkında kurmuş olduğu felsefe eleştirilir.
Ki zaten kendisinin felsefesi biraz Septik tabanlıdır, düalist evet ama tanrıyı kanıtlamak için başvurduğu yolları genelde eleştiriyorlar.
Aynen öyle salt zihne başvurarak tanrıyı kanıtlamaya çalışıyor. Buna yapılan çokça güzel eleştiri var. Ama maalesef bu ontolojik argümanlar din dersinde gösterilirken bu argümana cevaplar hiç gösterilmiyor. Aynısı felsefe dersi için de geçerli.
 

mad hatter

☆☆☆
Deneyimli
Mesajlar
1,037
Tepki puanı
742
Düşünce
Bağımsız
Yani mantığın üstünlüğünü savunursak ya idealist ya da pozitivist olacağız öyle mi?

Daha doğrusu ya idealist ya da mantıkçı pozitivist mi olacağız?
Mantığın üstünlüğünü savunuyorsan kendine rasyonalist demen yeterli.

Mantıkçı pozitivizm çöktü, Popper'dan beridir bilim yanlışlanabilirlik ilkesiyle işliyor, buna da genel olarak metodolojik natüralizm diyoruz.

Felsefeyle uğraşacaksan disiplinler arası bağlamları nasıl kurduğun önemli. Mesela Spinoza metafizik olarak panenteisttir ama aynı zamanda ontolojide idealizm karşıtı bir materyalist ve etikte de tam bir rasyonalisttir. Yani izmlerin çok da önemi yok, çünkü iş düşünmeye gelince okuduklarının pek bir önemi kalmıyor, kendi beynin kendi bilgisi kapsamında kendi özgün bağlantılarını kuruyor.
 

mad hatter

☆☆☆
Deneyimli
Mesajlar
1,037
Tepki puanı
742
Düşünce
Bağımsız
Üstad doğru söylüyor olabilirsin fakay benim karşı çıktığım bu filozof abilerin tanrıyı ispatlamak adına koyduğu akıl dışı tezler. Descartes dualizmi bunu çok iyi özetlemiş ve noktayı koymuş.
Tanrıcı tezler akıl dışı değil tam da akılcı tezlerdir. Bilim, farkını ve gücünü ise gözlemi akıldan öncelikli kılarak, yani ampirizmle kazandı.
 

TENTEN

ll ☆
Yazar
Mesajlar
1,615
Çözümler
1
Tepki puanı
1,284
Düşünce
Apateist
Mantığın üstünlüğünü savunuyorsan kendine rasyonalist demen yeterli.

Mantıkçı pozitivizm çöktü, Popper'dan beridir bilim yanlışlanabilirlik ilkesiyle işliyor, buna da genel olarak metodolojik natüralizm diyoruz.

Felsefeyle uğraşacaksan disiplinler arası bağlamları nasıl kurduğun önemli. Mesela Spinoza metafizik olarak panenteisttir ama aynı zamanda ontolojide idealizm karşıtı bir materyalist ve etikte de tam bir rasyonalisttir. Yani izmlerin çok da önemi yok, çünkü iş düşünmeye gelince okuduklarının pek bir önemi kalmıyor, kendi beynin kendi bilgisi kapsamında kendi özgün bağlantılarını kuruyor.
Yanlışlanabilirlik ile mantıkçı pozitivizm çökmedi güçlendi.
Yanlışlamak için gene doğrulama yaparken kullandığın yöntemi kullanacaksın. 🤣
 

mad hatter

☆☆☆
Deneyimli
Mesajlar
1,037
Tepki puanı
742
Düşünce
Bağımsız
Yanlışlanabilirlik ile mantıkçı pozitivizm çökmedi güçlendi.
Yanlışlamak için gene doğrulama yaparken kullandığın yöntemi kullanacaksın. 🤣
Mevzu yanlışlamak değil, bir önermenin " yanlışlanabilir "olup olmadığı. Eğer önerme kavramsal doğası itibariyle yanlışlanabilir değilse, yani belli düzenek ve koşullarda yanlışlanmaya imkan tanımıyor ise bilimsel değildir. Yani bir önerme / ifade anlamlı olabilir, ama yanlışlanabilir degilse " bilimsel " değildir. Mesela " dünya düzdür " yanlış olduğu artık bilinmesine rağmen bilimsel bir ifadedir, çünkü yanlışlanma olanağı vardır. Kısaca yanlışlanabilirlik ilkesi bilimin ne olduğunu yeniden tanımladı ve bilimi dogmatizmden tamamen arıttı.
 
Yazan tarafından düzenlendi:

Knightwalker

☆☆☆☆
Deneyimli
Mesajlar
4,726
Tepki puanı
1,181
Düşünce
Tarihselci
Tanrıcı tezler akıl dışı değil tam da akılcı tezlerdir. Bilim, farkını ve gücünü ise gözlemi akıldan öncelikli kılarak, yani ampirizmle kazandı.
Yok be hocam. Teistik kaynaklar harici olanlar hiç akılcı değil. Berkeley'in neresi akılcı?
 

Knightwalker

☆☆☆☆
Deneyimli
Mesajlar
4,726
Tepki puanı
1,181
Düşünce
Tarihselci
Akılcı derken zihne ve mantığa aşırı önem vermeyi kastediyor. Rasyonalizm yani.
Çok ütopik hocam. Kimin zihni kimin zihninde belli değil yani. Ben hala Nesnel ve Mutlak idealizmi anlayamıyorum mesela. Tekrar tekrar okuyorum yine tam anlayamıyorum.
 

Kant

Deneyimli
Mesajlar
614
Tepki puanı
368
Düşünce
Ateist
Çok ütopik hocam. Kimin zihni kimin zihninde belli değil yani. Ben hala Nesnel ve Mutlak idealizmi anlayamıyorum mesela. Tekrar tekrar okuyorum yine tam anlayamıyorum.
Idealizmin esas dayanaklarından birisi zemininin sağlam olması. Çünkü bir insan hiçbir şeyi kanıtlayamaz. Ancak ve ancak kendi varlığını (düşünüyorum o halde varım) kanıtlayabilir. Descartes den sonra yaşayan filozoflar özellikle bu dayanak noktasına göre oluşturdular felsefelerini. Bana idealizm o kadar da saçma gelmiyor mesela. 19. yüzyıldan önce yaşasaydım muhtemelen idealist olurdum.
 

Son konular

Üst